Orman Kaynakları Rehabilitasyon Çalışmalarının Kırsal Toplumlar Üzerine Etkileri Bolu Orman Bölge Müdürlüğü Örneği (SDÜ 1924-YL-09)

Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje, BAP Araştırma Projesi, 2009 - 2011

Proje Türü: Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje
Destek Programı: BAP Araştırma Projesi
Başlama Tarihi: Eylül 2009
Bitiş Tarihi: Eylül 2011

Proje Özeti

1992 yılında Orman Bakanlığı ‘nın ikinci kez kuruluşu ile yeniden kurulan Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrolu Genel Müdürlüğü ‘nün bu yıllarda yaptığı etüt ve envanter çalışmaları ile Türkiye Ormancılığının bu güne kadar bilinmeyen yeni dinamikleri ve dengeleriyle karşılaşılmıştır. Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrolu Genel Müdürlüğü ağaçlandırılacak potansiyel alanın kalmadığını, potansiyel ağaçlandırma alanlarının 100-200 hektarlık sahalar halinde olduğunu ve küçük alanlı olması nedeniyle bu sahalarda çalışmanın zor olduğunu ifade etmiştir. Bu sonuçlar; Türkiye ‘de ağaçlandırma ve erozyon kontrolu sorunları çözüldüğünden dolayı ortaya çıkmadığından ağaçlandırma çalışmalar için potansiyel alanların azalmasının ya da kalmadığının belertilmesinin nedenlerinin sorgulanması gerekmektedir. Bundan 25 yıl önce “Yılda 1 milyar fidan üretimi ve 300 000 ha ağaçlandırma” temel politika olarak kabul edilmiş ve bu hedefler gerçekleştirilse bile ağaçlandırma çalışmalarının yıllarca süreceği ifade edilmiştir. Fakat, Türkiye kırsal yöresinin insanları ile sosyal, siyasal, ekonomik ve kültürel özellikleri açısından, doğal varlıkları ile tarımsal araziler, meralar, ormanlar, su kaynaklar değiştiğinden yeni çözümler üretilememiştir. Bu nedenle Türkiye ‘de ağaçlandırma, erozyon kontrolü ve mera ıslah çalışmaları, 1970 ‘li yılların başlarında hazırlanmasına başlanılan ve 1970 ‘li yılların sonlarına doğru bitirilen ağaçlandırma havza avan projeleri kapsamında düşünülmemelidir. Orman amanejman planlarında ağaçlandırılacak sahalar tablosunda yer alan ve potansiyel ağaçlandırma alanları olarak belirtilen sahlar için şu tespitler yapılabilir:

· Geçmişte hazırlanan ağaçlandırma avan projeleri ve ağaçlandırma uygulama projeleri güncellikten uzaktır. Örneğin bir ağaçlandırma projesi 5 000 ha düzenlenmesine rağmen, 500 ha. ağaçlandırma çalışması ile proje bitirilmektedir.

· Bugün kırsal yerleşim yerleri çevresinde, dağınık ve parçalı potansiyel ağaçlandırma alanları çoğunluktadır. Bu alanlarda yapılacak ağaçlandırma çalışmaları, orman ekosistemi bir bütün olarak ele alınarak yapılmadığı takdirde başarılı olunamaz.

· Orman köylerindeki nüfusun azalması ile birlikte, orman alanlarına yönelik baskılar azalmıştır. Fakat, arazi kullanım sorunların en yoğun yaşandığı II. kullanım alanının sorunları ortada kalmıştır. Bu alanların, geçmişte olduğu gibi klasik ağaçlandırma alanları olarak algılanması, sorunlara çözüm getirmeyecektir.

Orman Genel Müdürlüğü 2003 yılında, verimsiz olarak nitelendirilen ve potansiyel ağaçlandırma alanı ayrılan bu alanların verimli hale getirilmesi için, orman kaynaklarının rehabilitasyonu (iyileştirilmesini) çalışmalarını başlatmıştır.

Teorik olarak bakıldığında rehabilitasyon çalışmaları ile verimsiz orman alanlarının verimli alanlara dönüştürülebileceği ve ülkemiz ormancılık sorunlarının en önemlileri arasında gösterilen bir sorunun çözüme kavuşturabileceği açıktır. Ayrıca, yıllardır atıl vaziyette bekleyen bozuk alanların optimal kuruluşlarına ulaştırılmasıyla ekonomik olarak da önemli kazanımlar sağlanacak, kırsal nüfus da bu çalışmalarla işlendirilebilecektir.

Öte yandan, yıllardan bu alanlardan faydalanmakta olan (özellikle salma hayvancılık) kırsal nüfusun, bazı çıkar kayıplarına kalması ve orman-halk ilişkileri bakımından bazı sorunların yaşanması da olasıdır. Nitekim, bazı orman iletme şefleri, akademisyenler ve yerel halkla yapılan konuya ilişkin görüş alışverişlerinde, bu yönde saptamaların yapılabildiği de görülmektedir. Dolayısıyla, sürdürülebilir orman yönetimi çalışmalarının özellikle ekolojik boyutu bakımından çok amaçlı olan rehabilitasyon çalışmaları bakımından teorik olarak önemli bir sorun görülmese de uygulamada, özellikle kırsal nüfus odaklı bazı sorunlarla karşılaşabileceği de göz ardı edilmemelidir.

Bu çalışma, orman kaynaklarının rehabilitasyonunda sosyoekonomik odaklı ele alınan ilk akademik tez çalışması olması bakımından büyük öneme sahip olacaktır. Ayrıca, amaçlar bölümünde belirtilen hususlarda da yeni bilimsel bilgilerin üretilmesi ve mevcut kaynaklarla karşılaştırılması da mümkün olacaktır.