Türkiye de Orman Kaynaklarının Maden İşletmeçiliğine Tahsisine İlişkin Çözümlemeler (SDÜ 2426-YL-10)

Materyal

Yüksek Öğretim Kurulu (YÖK) tez tarama merkezinde doğrudan veya dolaylı, konu ile ilgili yapılmış yüksek lisans ve doktora tezleri incelenecek, Türkiye Bilimsel ve Teknoloji Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) Ulakbim veri tabanından konu ile ilgili yerli ve yabancı yayınlar taranacaktır. Bu kapsamda, sürdürülebilir kalkınma, sürdürülebilir orman kaynakları yönetimi konusunda ve kamu arazilerinin farklı sektörlere tahsisine ilişkin tarihsel süreç ve teorik esaslar incelenecektir. Günümüze kadar orman alanlarında madenciliğe tahsis edilen alanlar ile ilgili bilgiler Çevre ve Orman Bakanlığı’na bağlı birimler aracılığıyla elde edilecektir.

Çalışma sırasında mülakat ve görüşmelerde not ve kayıt tutmak amacıyla teksir kâğıtları, elde edilen etüt ve döküm bilgilerini kayıt etmek için not defterleri ve diğer kırtasiye araçları kullanılacaktır. Bunların dışında, fotoğraf ve slâyt filmleri, araştırma içerisinde kullanılan diğer materyalleri olacaktır. 

Metod

Çalışmanın araştırma evrenini; Türkiye de madencilik faaliyetlerine tahsis edilen orman alanları ve tahsis sürecini etkileyen yasal, politik, yönetsel ve teknik süreçler oluşturacaktır. Bu kapsamda yapılan madencilik faaliyetlerini izlemek ve araştırma sonucunda elde edilecek olan modelin örnek uygulamasını yapmak amacıyla Isparta Orman Bölge Müdürlüğü’nün sınırları ve sorumlulukları içerisinde bulunan orman sahalarında faaliyet gösteren örnek maden ocağı sahaları seçilecektir.

Araştırmada ilk olarak durum tespiti yapılacak, konu ile ilgili kamu ve çıkar baskı grupları tespit edilecektir. Bu tespit yapılırken tabakalı örneklem tekniği kullanılacaktır.

Türkiye’de 6831 sayılı Orman Kanunun 16. maddesi kapsamında madencilik faaliyetlerine tahsis edilen orman alanlarının tahsis süreci, Çevre ve Orman Bakanlığı ile Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı dokümanlarından, konu ile ilgili kanun, yönetmelikler ve mahkeme kararları ilgili kaynaklardan incelenecektir. Literatür taramasına paralel olarak ilgili kamu ve çıkar baskı gruplarının konu ile ilgili tutumlarının öğrenilmesi amacıyla ilgi grupları ile yüz yüze görüşmeler gerçekleştirilecektir.

Tahsis süreci içersinde çalışan komisyonların çalışma esasları, komisyon üyelerinin özellikleri, komisyonun değerlendirme yöntemleri ile komisyon raporları incelenecektir. Bu incelemede, komisyonların ne gibi ölçütler kullandığı ve bu ölçütleri bütünleşik bir yaklaşımla çözümlemek için ne gibi yöntemlerden yararlandığı tespit edilmeye çalışılacaktır. Bu sürecin sonunda da Türkiye ’deki uygulamanın bilimsel temel ve ölçütlere dayanıp dayanmadığı konusunda sorun çözümü gerçekleştirilecektir

Türkiye’de kamu malı olarak ormanların madencilik faaliyetlerine tahsisinde kamu yararı ölçütünün benimsenmiş olması nedeni ile ormancılık ve madencilik sektörlerinin ürettikleri kamu yararının ölçütleri tespit edilecek ve bu ölçütlerden en yüksek faydayı belirlemek amacı ile üstün yarar sağlayan ölçütlerin seçimine yönelik taslak bir anket formu geliştirilecektir. Geliştirilen anket ile yöneltilecek sorular daha önce bu konuda yapılmış olan bilimsel çalışmalar, hukuki kararlar ve uzman görüşleri alınarak hazırlanacak ve soruların anlaşılabilirliğinin gözlemlenmesi amacıyla anket öncelikle yaklaşık 30 kişilik bir uzman grubu üzerinde uygulanacaktır. Uygulanan bu anketin sonuçlarına göre anket formuna son hali verilecek ve konu ile ilgili yaklaşık 200 uzman kişi üzerinde uygulanacaktır.

Kamu yararını belirlemede kullanılacak olan ölçütler belirlenecek, tanımlayıcı istatistik teknikleri kullanılacaktır. Ana kütle büyüklüğü ve örnekleme hatası tespit edilerek örnek büyüklüğü belirlenecektir.

Çalışmada kamu yararının belirlenmesi ve orman alanının madencilik faaliyetine tahsisinin uygunluğu konusunda en uygun kararın verilmesini sağlayacak olan matematiksel formül oluşturulacak ve bir tahsis modeli ortaya koyulacaktır. Model, GERAY (1997)’ ın kamu malı olan ve kamu hizmeti üreten orman kaynaklarının diğer sektörlere tahsisi ile ilgili toplumsal faydayı belirlemekte kullanılan yaklaşımları ve ortaya koyduğu formül taban alınarak kurulacaktır. Bu formül ve değişkenleri aşağıdaki gibidir:

TF = OF + F + M1 – M2

TF3 = Orman Ekosisteminin Sürdürülebilirliğini Etkilemeyecek Düzeyde Zarar Vererek Gerçekleştirilecek Olan Turizm Etkinliğinin Toplumsal Faydası.

OF = Orman Ekosisteminin Ürettiği Toplumsal Fayda.                              

F =  Önerilen Etkinliğin Orman Ekosisteminden Soyutlanmış Faydası.

M1 = Orman Kaynaklarının Başka Bir Etkinlik İçin, Farklı Bir Sektöre Tahsisi İle Oluşacak Olan Toplumsal Maliyet (Odun hammaddesi elde edilememesi, görsel değerlerin yok olması vb.).

M2 = Faaliyete Geçecek Yeni Etkinliğin Yaratacağı Toplumsal Maliyetleri (ek trafik, gürültü yükü, atıklar vb ) göstermektedir.

Bu tez çalışması aşağıda belirtilen konularda bilimsel bilgi üretmeyi amaçlamaktadır:

—      Orman kaynaklarının madencilik faaliyetlerine tahsisine ilişkin verilecek izinlerde kamu yararının tespit edilmesi aşamasında ölçüt ve göstergelerin belirlenmesi,

—      Tespit edilen ölçüt ve göstergeler ışığında kamu yararı adına verilebilecek en uygun karar modelinin kurulması ve formüle edilmesi,

—      Orman alanlarında madencilik faaliyetlerine izin verilmesinde kamu yararı üzerine karar verici organlara veya kişilere öngörü sunulması,

—      Orman kaynakları üzerinde izin verilen madencilik işletme ve tesis adet ve alanları ile bunların yıllara göre değişimi,

—      Orman kaynaklarının madencilik faaliyetlerine tahsisine ilişkin hukuksal boyut ve yaptırımları,

—      Orman alanlarında yapılan madencilik faaliyetlerinin çevreye ve orman ekosistemine etkileri,

—      Orman alanlarında yapılan madencilik faaliyetlerine ilişkin uzman görüşleri ve önerilerin analiz edilmesi ve

—      Orman alanlarında verilen madencilik izinlerinin uygulama şekli, darboğazlar ve çözüm önerileri

şeklindedir.