Havayolu işletmelerinin çevresel performans göstergelerinin finansal performans üzerindeki etkileri
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tez Danışmanı: Oğuzhan Çarıkçı
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Son yıllarda havacılık sektöründe yaşanan hızlı büyüme, uçaklardan kaynaklanan çeşitli çevreselsorunları da beraberinde getirmiştir. Bu durum, havayolu işletmelerinin çevresel konularda daha duyarlıhareket etmelerini zorunlu kılmıştır. Bu sebeple, çevresel duyarlılığın işletmelerin finansal performansları üzerindeki etkisi önemli bir araştırma konusu hâline gelmiştir. Bu çalışma, hava taşımacılığı sektöründe faaliyet gösteren havayolu işletmelerinin finansal performanslarını etkileyen çevresel performans göstergelerini belirlemeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın temel katkısı, çevresel göstergeler ile finansal performans arasındaki ilişkiye dair literatüre derinlik kazandırmak; aynı zamanda havayolu işletmelerininçevresel açıdan daha sorumlu ve sürdürülebilir bir yaklaşım benimsemelerinin finansal performansları üzerindeki etkilerini belirlemektir.
Çalışmada, 2023 yılı itibarıyla Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA) üyesi olan ve 2019-2023 yılları arasında GRI standartlarına göre sürdürülebilirlik raporlarını yayımlamış, finansal ve çevresel verilerini kamuoyu ile paylaşmış 14 havayolu işletmesine ait verilere panel veri analizi uygulanmıştır. Çalışmada bağımlı değişken olarak aktif kârlılık, Tobin Q oranı, hisse başına kâr ve piyasa değeri; bağımsız değişken olarak enerji yoğunluğu, karbon emisyon yoğunluğu, su tüketim yoğunluğu, katı atık yoğunluğu ve çevresel sürdürülebilirlik puanı; kontrol değişkeni olarak ise aktif büyüklük, satışların büyüme oranı, firma riski ve firma yaşı kullanılmıştır.
Analiz sonuçlarına göre, şirketlerin enerji yoğunluğu ile piyasa değeri arasında pozitif ve anlamlı bir ilişki olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Şirketlerin karbon emisyon yoğunluğu ile aktif kârlılık ve piyasa değeri arasında negatif ve anlamlı bir ilişki olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Katı atık yoğunluğu ile hissebaşına kâr ve piyasa değeri arasında negatif ve anlamlı, Tobin Q oranı arasında ise pozitif ve anlamlı bir ilişki olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Çevresel sürdürülebilirlik puanı ile Tobin Q oranı arasında negatif ve anlamlı; aktif kârlılık, hisse başına kâr ve piyasa değeri arasında ise pozitif ve anlamlı bir ilişki olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Son olarak, su tüketim yoğunluğunun finansal performans değişkenleri üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir etkisinin olmadığı görülmüştür. Çalışma bir bütün olarak ele alındığında, çevresel performansın finansal performans üzerinde farklı etkiler yarattığı, daha çevreci bir yaklaşımla hareket eden havayolu işletmelerinin belirli finansal performans göstergelerinin daha yüksek olduğu sonucuna ulaşılmıştır.