Aspir (carthamus tinctorius L.)'de malç uygulamalarının ve farklı gelişme dönemlerinde uygulanan su kısıtının verim ve kalite parametrelerine etkisi

Tez Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Tarımsal Yapılar Ve Sulama Anabilim Dalı, Türkiye

Tez Danışmanı: Prof. Dr. Yusuf Uçar

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Özet:

Bu denemede, aspir bitkisinde yetişme dönemi boyunca uygulanan malç uygulamalarının kısıtlı sulama koşulları altında bitkinin verim, kalite ve su kullanım özelliklerine etkisi incelenmiştir. Deneme, Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi Ziraat Fakültesi, Eğitim, Araştırma ve Uygulama Çiftliği’nde tesadüf bloklarında bölünmüş parseller deneme desenine göre 3 tekerrürlü olarak yürütülmüştür. Denemede, üç farklı malç uygulaması (M₀, M₁, M₂) ve on farklı sulama konusu (I₁, I₂, I₃, I₄, I₅, I₆, I₇, I₈, I₉, I₁₀) değerlendirmeye alınmıştır. Deneme sonuçlarına göre; en yüksek bitki su tüketimi (ET) birinci ve ikinci yılda M₀I₁ kombinasyonunda sırasıyla 797.31 mm ve 687.10 mm, en düşük ET birinci ve ikinci yılda M₁I₈ kombinasyonunda sırasıyla 314.82 mm ve 247.82 mm olarak ölçülmüştür. En yüksek tane verimi birinci yılda M₀I₁ kombinasyonunda 1077.02 kg da^-1, ikinci yılda ise M₁I₁ kombinasyonunda 740.01 kg da^-1 olarak belirlenmiştir. En yüksek yağ verimi birinci yılda M₀I₁ kombinasyonundan 339.07 kg da^-1, denemenin ikinci yılında ise M₁I₁₀ kombinasyonundan 202.39 kg da^-1 olarak elde edilmiştir. Malç uygulamaları ve sulama konularının palmitik asit oranı üzerindeki etkisi istatistiksel olarak önemli bulunmazken, en düşük stearik asit oranı birinci yılda M₂I₂ kombinasyonunda, ikinci yılda ise I₁ ve I₇ sulama konularında, en yüksek oleik asit oranı birinci yılda M₂I₇ kombinasyonunda, ikinci yılda ise M₂I₅ kombinasyonunda, en yüksek linoleik asit oranı ise birinci yılda M₁I₉, ikinci yılda ise M₁I₇ kombinasyonunda tespit edilmiştir. Denemenin birinci yılında plastik malç uygulamaları verim parametrelerinde artış sağlamasına rağmen yüksek maliyetli olması karlılığı sınırlandırmıştır. Denemenin ikinci yılında ise iklim koşulları ve düşük satış fiyatları nedeniyle her konuda ekonomik kayıp yaşanmıştır.