Linalol ve linalil asetat bakımından zengin nane (Mentha ssp.) kemotiplerinin ısparta ekolojik koşullarında verim ve uçucu yağ bileşenlerinin belirlenmesi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Tarla Bitkileri Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BÜŞRA EREN

Danışman: İsa TELCİ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Çalışmada linalol ve linalil asetat bakımından zengin bazı nanelerin Isparta ekolojik koşullarında araştırılmıştır. Arazi çalışmaları 2021 ve 2023 yılları arasında tesadüf blokları deneme desenine göre yürütülmüştür. Bu çalışmada klonların morfolojik, tarımsal ve kimyasal özelikler incelenmiştir. Distilasyon yöntemiyle çıkarılan uçucu yağlar GC-MS ile fenol kompozisyon HPLC ile belirlenmiştir. Morfolojik gözlemlerde Basilicuminze (Mentha piperita f. citrata) hariç diğerlerinin koyu renkli ve yaprakların daha etli olduğu belirlenmiştir. Farklı taksonlardan PI557591 (M. canadensis) klonu vertisillat çiçeklenme durumu ile diğer klonlardan en farklı özeliğe sahiptir. Çalışmada toplam yeşil herba verimi 2408.0-3698.9 kg/da arasında değişmiştir. Üç yıl sonucunda en yüksek verim PI 557591(M. canadensis) klonundan elde edilmiştir. Granada (M. piperita) çeşidinde, ilk yıl yüksek verim alınmasına rağmen sonraki yıllarda verimler düşmüştür. Çalışma boyunca uçucu yağ oranları %1.3 ile 3.5 arasında değişmiş, en yüksek değer %3.5 ile PI557591 (M. canadensis) klonundan elde edilmiştir. Çalışmada klonların beşinde (Basilicuminze, PI557591, Dume-1, Granada, PI557966) linalol, ikisinde (Lemon, Dume) linalil asetat en yüksek bulunmuştur. En yüksek linalol oranı %46.3 ile PI557966 (M. aquatica var. citrata) klonundan elde edilmiştir. En yüksek linalil asetat oranı ise %35.7 ile Basilicuminze ve Lemon (M. gentilis) çeşitlerinden elde edilmiştir. Çalışmada eriositrin ve rozmarinik asit en önemli bileşikler olup en yüksek eriositrin ve rozmarinik asit miktarları sırasıyla 155.7 µg/mg ve 82.0 µg/mg ile 2023 yılında Granada çeşidinden elde edilmiştir. Çalışma sonucunda PI557966 ve PI557591 klonlarının hızlı gelişmesi ve verimi nedeniyle linalol ve lianlil asetet, Dume-2 (M. dumetorum) klonunun eriositrin kaynağı olarak yetiştirilebileceği belirlenmiştir.