Sultandağı yöresi (Afyonkarahisar) meşe ormanlarında alfa bitki tür çeşitliliği ve çevre ilişkileri

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Orman Mühendisliği Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: OKTAY DEMİR

Danışman: Serkan GÜLSOY

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tezde, Afyonkarahisar-Sultandağı yöresindeki meşe (Quercus sp.) ormanlarında alfa düzeyinde bitki tür çeşitliliğinin nicel olarak belirlenmesi ve bu çeşitliliğin başlıca çevresel etmenlerle ilişkilerinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Çalışma, Sultandağı Orman İşletme Şefliği sınırlarında, çevresel varyasyonu temsil edecek biçimde seçilen 40 ana örnek alanda (100 × 100 m) gerçekleştirilmiş, her ana alanda iki alt örnek alan (20 × 20 m) kurulmuştur. Alt örnek alanlarda Braun-Blanquet metoduna göre örtme dereceleri kaydedilmiş, veriler Westhoff & Van Der Maarel ile Fontaine ölçeklerine dönüştürülerek tür zenginliği (S), Shannon-Wiener (H′), Simpson (1-λ) ve Pielou eşitlik (E) indisleri hesaplanmıştır. Çalışmada kullanılan topografik değişkenler, WorldClim 2.1 veri tabanından temin edilen iklim verileri ve 1/250 000 jeoloji haritaları CBS ortamında çalışma alanı sınırları için hazırlanmıştır. Arazi envanterinde 53 familya, 192 cins ve 326 takson saptanmış olup, bunların 40'ı endemik bitkidir. Tür zenginliği 12–58 (x̄ = 26.2) arasında; Westhoff-Van Der Maarel ölçekli H′ 2.34–3.94, Simpson (1-λ) 0.88–0.98; Fontaine ölçekli H′ 1.19–3.56, Simpson 0.42–0.96 aralığında bulunmuştur. Pearson korelasyonu, alfa çeşitliliğinin yükselti (r = -0.22) ve yıllık toplam yağışla (r = -0.29) negatif, solar radyasyon (r = 0.24) ve yıllık ortalama sıcaklıkla (r = 0.24) pozitif ilişkili olduğunu göstermiştir. Regresyon ağacı modeli (R²_eğitim = 0.226; R²_test = 0.204) çeşitliliği en iyi açıklayan değişkenlerin arazi pürüzlülüğü ve yıllık toplam yağış olduğunu ortaya koymuştur. Alanda 558 mm yağış eşiğinin altında kalan ve bu eşik değerin üzerinde pürüzlülüğü yüksek (> 66.373) mikro-topografik alanlarda çeşitlilik en yüksek bulunmuştur. Sonuçlar, Sultandağı meşe ormanlarının bitki tür çeşitliliği ve endemizm bakımından önemli ekosistemler olduğunu göstermektedir. Bu meşe ormanlarına ait yetişme ortamlarında alfa çeşitliliği bakımından göreceli minimal farklar bulunmakla birlikte, yetişme ortamları arası beta çeşitliliğini temsilen benzemezlik değerlerinde de farkların olduğu tespit edilmiştir.