Pedigri ve tek tohum nesli seleksiyon metotlarıyla geliştirilmiş ileri aspir (Carthamus tinctorius L.) hatlarının verim, verim unsurları ve yağ kalite özellikleri

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Tarla Bitkileri Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MURAT KARAKUŞ

Danışman: Hasan BAYDAR

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Aspir (Carthamus tinctorius L.) çok değerli bir bitkisel yağ kaynağıdır. Bu araştırma "Dinçer 5-18-1 × Montola 2000" melez popülasyonlarından pedigri (PSM) ve tek tohum nesli (SSD) seleksiyon yöntemleri ile geliştirilmiş ileri generasyon aspir hatlarının performanslarını belirlemek üzere yapılmıştır. Bu amaçla her iki seleksiyon yöntemi ile geliştirilmiş toplam 30 hat (15 PSM hattı ve 15 SSD hattı) ebeveynleri ile birlikte 2016 ve 2017 yıllarında tesadüf blokları deneme deseninde 3 tekrarlı olarak denenmiştir. Varyans analiz sonuçlarına göre pedigri ve tek tohum nesli seleksiyon yöntemleri ile geliştirilen hatlar (genotipler) arasında bitki boyu, dal sayısı, tabla sayısı, tohum sayısı, 1000 tane ağırlığı, kabuk oranı hasat indeksi, yağ verimi ve yağ oranı özellikleri bakımından istatistiksel olarak önemli farklılıklar bulunmuştur. Pedigri seleksiyon yönteminde bitki boyu, dal sayısı ve tohum verimi dışında, tek tohum nesli seleksiyon yönteminde ise bitki boyu dışında incelenen özellikler için genotip × yıl interaksiyonu önemli çıkmıştır. Pedigri seleksiyon yöntemiyle her iki ebeveynden de daha yüksek tohum ve yağ verimi üreten 5 hat (PSM-23, PSM-159, PSM-196, PSM-208 ve PSM-225) elde edilmiştir. Pedigri seleksiyon yöntemiyle geliştirilen hatların tamamı linoleik asitçe zengin (%60.97-80.61) iken, tek tohum nesli seleksiyon yöntemiyle geliştirilen hatlar arasında özellikle 2 hattın yüksek oleik asit (SSD-13: %78.84 ve SSD-50: %64.92) içerdiği tespit edilmiştir. Sonuç olarak aspir çeşit ıslahında hem klasik pedigri seleksiyon yönteminin hem de alternatif olarak tek tohum nesli seleksiyon yönteminin uygulanabileceği anlaşılmıştır.