Isparta ili süt sığırcılığı işletmelerinin karbon ayakizinin belirlenmesi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Zootekni Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ÖZGÜR AYDIN

Danışman: Hayati KÖKNAROĞLU

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada, Isparta ili süt sığırcılığı işletmelerinde işletme büyüklüğünün karbon ayakizi üzerine etkilerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla Isparta ilinde süt sığırcılığı yapan 1866 işletme içinden bu işletmeleri temsil edecek 159 işletme seçilerek yüz yüze anketler yapılmıştır. İşletmedeki hayvan varlığı büyükbaş hayvan birimine (BBHB) dönüştürülerek işletmeler üç gruba ayrılmıştır. Buna göre işletmeler küçük, orta ve büyük işletme olarak nitelendirilmiştir. İşletmede BBHB başına üretilen karbon ayakizi yem, enterik fermantasyon, gübreden çıkan metan, gübreden çıkan CO2, gübreden çıkan N2O ve antropojenik kaynaklı emisyonların toplamı olmuştur. İşletmelerde üretilen sütler %4 yağ ve %3.3 proteine göre standardize (FPCM) edilerek inekler haricinde üretilen toplam canlı ağırlık artışı FPCM bölünerek etin süte oranı bulunmuştur. Buna göre çalışmada süt işletmelerinin sera gazı emisyonlarının %65'i süte %35'i ise ete tahsis edilmiştir. Toplam emisyon içinde en yüksek payı sırasıyla enterik fermantasyon kaynaklı emisyon ve yem için harcanan emisyon almıştır. Sütün karbon ayakizi, literatürde IPCC (2007) Küresel Isınma Potansiyel (GWP) faktörleri kullanan araştırmacıların çoğunlukta olması ancak en son IPCC (2013) GWP faktörleri yayınlanmış olması sebebiyle hesaplamada her iki rapora göre sütün karbon ayakizi hesaplanmıştır. Yapılan çalışma sonucunda Isparta ilinde yapılan çalışmada IPCC (2013) ve IPCC (2007) GWP kullanıldığında 1 kg FPCM sütün karbon ayakizi sırasıyla ortalama olarak1.28 ve 1.22 kg CO2-eq ve 1 kg etin karbon ayakizi ise sırasıyla ortalama olarak 11.93 ve 11.38 kg CO2-eq olarak bulunmuştur. İşletme büyüklüğü arttıkça 1 kg FPCM ve et için karbon ayakizinin azaldığı tespit edilmiştir. Bu da birim süt ve et üretiminde harcanan karbon ayakizini azaltmak için işletme büyüklüğünün önemini göstermektedir.