Yem bezelyesi (pisum sativum var. arvense)'nde farklı biçim zamanları ve fosfor dozlarının verim ile bazı primer ve sekonder metabolitler üzerine etkilerinin belirlenmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Tarla Bitkileri Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MÜGE GÜVENÇ

Danışman: Mevlüt TÜRK

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu araştırma, biçim zamanı ve fosfor dozlarının yem bezelyesinin verim ve kalite değerleri ile kuru ot ve tohumlarında bazı primer ve sekonder metabolitleri üzerine etkilerini belirlemek amacıyla 2022 ve 2023 vejetasyon dönemlerinde Isparta'da yürütülmüştür. Çalışmada Taşkent yem bezelyesi çeşidi kullanılmıştır. 5 farklı fosfor dozu (0, 4, 8, 12 ve 16 kg/da) ana parsellere ve 4 farklı biçim zamanı (Çiçeklenme başlangıcı, %50 çiçeklenme, tam çiçeklenme ve tohum hasat dönemi) alt parsellere yerleştirilmiş şekilde planlanan çalışmada toplam 20 farklı konu incelenmiştir. Deneme, Tesadüf Bloklarında Bölünmüş Parseller deneme desenine göre 3 tekrarlamalı olarak yürütülmüştür. Araştırmada yeşil ot verimi, kuru ot verimi, tohum verimi, ham protein oranı, ham protein verimi, ham kül, NDF, ADF, TSBM, NYD, serbest amino asit miktarı, yağ oranı ve kompozisyonu, toplam fenolik madde miktarı, fitik asit miktarı ve antioksidan aktivite (DPPH-CUPRAC yöntemleri) analizleri yapılmıştır. Çalışmadan elde edilen iki yıllık ortalama sonuçlar değerlendirildiğinde fosfor dozlarındaki artış yeşil ot, kuru ot, ham protein oranı, ham protein verimi, TSBM, NYD, toplam fenolik madde, antioksidan aktivite, fitik asit, serbest amino asit ve yağ oranı değerlerini artırırken, NDF ve ADF oranlarını azaltmış, ham kül oranı üzerine etkisi önemsiz bulunmuştur. Biçim zamanı ilerledikçe yeşil ot, kuru ot, ham protein verimi, NDF ve ADF oranları, TSBM, NYD, antioksidan aktivite, fitik asit miktarı ve yağ oranı artış göstermiş; ham kül oranı, ham protein oranı, TSBM, NYD, toplam fenolik madde ve serbest amino asit miktarı azalmıştır. Yem bezelyesi yaprak ve tohumlarının doymamış yağ asitlerince zengin olduğu ve baskın bileşenin linoleik asit ve oleik asit olduğu tespit edilmiştir.