Türkiye orman ürünleri endüstrisinin döngüsel ekonomi açısından incelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Orman Endüstri Mühendisliği Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERVE CAMBAZOĞLU
Eş Danışman: Sezen COŞKUN
Danışman: Abdullah SÜTÇÜ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Günümüzde artan çevresel kaygılar, kaynak kısıtları ve sürdürülebilir üretim gereksinimi, orman ürünleri endüstrisinde atıkların etkin yönetimi ve döngüsel ekonomi uygulamalarını öncelikli bir konu haline getirmektedir. Türkiye orman ürünleri endüstrisini döngüsel ekonomi açısından inceleyen bu tez çalışması üç bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde, sektörde faaliyet gösteren büyük ölçekli dokuz firma ile nitel görüşmeler yapılmış, veriler tematik analizle değerlendirilmiş ve atıkların ağırlıklı olarak düşük katma değerli kullanım alanlarına yöneldiği; yüksek kaliteli geri dönüşüm ve simbiyoz uygulamalarının ise sınırlı kaldığı belirlenmiştir. İkinci bölümde altı tesis (kereste, pelet, mobilya, yonga levha, kapı ve atık işleme) için ISO 14067:2018 çerçevesi ve IPCC 2006 Tier 1 metodolojisi ile birim ürün başına karbon ayak izi hesaplanmıştır. Bulgular, birim ürün düzeyinde en yüksek emisyonların mobilya ve kapı üretiminde (1.57 kg CO₂e/kg ve 2.84 kg CO₂e/kg), en düşük emisyonların ise pelet üretiminde (0.132 kg CO₂e/kg) gerçekleştiğini göstermiştir. Üçüncü bölümde, sınırlı bir lokasyon için orman ürünleri endüstrisi alt sektör tesisleri arasında ahşap bazlı atıkların döngüsel kullanımında karbon ayak izini minimize ederken döngüde kalma süresini maksimize eden çok amaçlı bir matematiksel model geliştirilmiştir. Model sonuçları, amaç fonksiyonlarına farklı ağırlıklar verilerek denenmiş ve yorumlanmıştır. Çalışma sonucunda; sürdürülebilirlik ve çevreci yaklaşım ilkeleri doğrultusunda, emisyonları azaltmak ve karbon havuzundaki kalış süresini ifade eden ürün ömrünü uzatmak amacıyla ahşap bazlı atıkların tesisler arası döngüsel kullanımının teşvik edilmesi önerilmektedir. Bu doğrultuda politika yapıcılar ve sektör temsilcileri için çok amaçlı optimizasyona dayalı karar süreçlerinin ve fraksiyon-proses uyumunu gözeten teşvik mekanizmalarının geliştirilmesi önem taşımaktadır.