Ümitvar kiraz (Prunus avium L.) melezlerinin S allel genleri, meyve çatlama hassasiyetleri ve antioksidan özelliklerinin belirlenmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Bahçe Bitkileri Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: İSMAİL DEMİRTAŞ

Danışman: Fatma YILDIRIM

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Kiraz tüm dünyada sevilerek tüketilen ve üreticisine yüksek düzeyde kazanç sağlayan meyve türlerinin başında gelmektedir. Ancak eski kiraz çeşitlerinin yetiştiriciliğinde verim, kalite ve kendine uyuşmazlık gibi önemli sorunlar bulunmaktadır. Bu noktada önemli bir kiraz üreticisi ve ihracatsısı olan ülkemizin dünya piyasalarındaki rekabet gücünü koruyabilmesi ve arttırabilmesi için kendine verimli ve kaliteli yeni çeşitlerini geliştirmesi gerekmektedir. Bu kapsamda, Eğirdir Meyvecilik Araştırma Enstitüsü (MAREM) tarafından melezleme yolu ile kiraz çeşit ıslahı başlatılmıştır. Bu tez çalışmasında, MAREM'de yapılan melezlemeler (0900 Ziraat X kendine uyuşur veya uyuşmaz çeşitler) sonucunda elde edilen ümitvar 27 adet kiraz genotipinin kendine verimlilik durumları ile S-Allel uyuşmazlık genlerinin yanısıra fenolojik ve bazı meyve kalite özelliklerinin (pomolojik özellikler, antioksidant bileşenler ve çatlama hassasiyeti) belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışma, 2015 ve 2016 yılları arasında yürütülmüştür. Çalışmada, genotiplerin meyve tutum oranları arazide kendileme uygulamalarında %0-%33, serbest tozlanmada ise %3-%54 arasında değişmiştir. Moleküler çalışmalar sonucunda genotiplerin 13'ünde kendine verimlilik alleli (S4') saptanmıştır. Genotiplerin fenolojik ve pomolojik özellikleri yıllara göre değişkenlik göstermiştir. Çiçeklenme zamanı bakımından genotipler arasında 7 gün, hasat zamanı bakımından ise yaklaşık 40 günlük bir fark olduğu belirlenmiştir. Genotiplerin meyve ağırlıkları 7.35-12.03 g, çekirdek ağırlıkları 0.32-0.48 g, sap ağırlıkları 0.08-0.14 g, SÇKM içerikleri %14.43-%20.32, meyve eti sertlik değerleri 5.85 N-10.86 N arasında değişmiştir. Çatlamaya hassasiyet bakımından genotiplerin indeks değerleri 6-82.33 arasında değişmiştir. Antioksidan içerikler bakımından genotiplerin toplam fenolik değerlerinin 4.64 – 202.18 mg GAE g-1 YA, toplam flavonoid değerlerinin 36.01 - 262.41 mg rutin g-1 YA, toplam antioksidan aktivite değerlerinin 4.63-55.23 mg vitamin C g-1 YA arasında değiştiği tespit edilmiştir.