Bahçe nanesi (Mentha spicata L.) klon ve çeşitlerinin morfolojik, tarımsal ve kimyasal karakterizasyonu

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Tarla Bitkileri Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SEVDE ERSOY

Danışman: İsa TELCİ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu araştırmada Isparta ekolojik koşullarında Bahçe nanesine (Mentha spicata) ait çeşit/klonların morfolojik, tarımsal ve kimyasal özelliklerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Tarla çalışmaları 2021 ve 2022 yılları arasında tesadüf blokları deneme desenine göre yürütülmüştür. Çalışmada morfolojik, tarımsal özellikler ile uçucu yağ oranı ve kompozisyonu araştırılmıştır. Uçucu yağ distilasyon (Clevenger) yöntemiyle çıkarılmış, uçucu yağ kompozisyonu GC-MS ile analiz edilmiştir Araştırma sonucunda, klonlarda yaprak sapları çok kısa ya da hiç yok, yaprak yüzeyleri düz, rugros (buruşuk), hafif rugros (hafif buruşuk), çiçeklenme durumlarının spica (başak) şeklinde olduğu (türün karakteristik özelikleri) belirlenmiştir. Çalışmada incelenen verimler ve uçucu yağ oranları her iki yılda yaz biçimleri sonbahar biçimlerinden yüksek olmuş, yıllara ait toplam verimler yeşil herbada ilk yıl 1974.0-5081.5kg/da, ikinci yıl 2206.0-5173.0 kg/da aralıklarında değişmiştir. Baharat kullanımı nedeniyle kuru yaprak verimleri yıllara göre 293.0-673.3 kg/da ile 314.0-566 kg/da aralıklarında bulunmuştur. Çalışma boyunca uçucu yağ oranları ise %0.4-%3.2 arasında değişmiştir. Yüksek verimler Casablance ve Spica-1'de (ikinci yıl) alınırken, çalışma boyunca en yüksek uçucu yağ oranı %2.4-%3.0 ile Casablance çeşidinden elde edilmiştir. Çeşitler ve klonların 17'sinde ana bileşen karvon olmuştur. Bunlardan 16'sında ikinci bileşen limonen birinde (Spica-3) 1.8 sineoldür. Karvon dışında klonların beşinde ana bileşen piperiton oksit diğer ikisinde sırasıyla trans-piperiton oksit veya menton/izomenton olmuştur. Çalışma sonucunda Casablance çeşidi ve Spica-1 klonu verim ve uçucu yağ içerikleri bakımından kodeks ve monogramlara uygunluğu nedeniyle yetiştiricilik için uygun olduğu belirlenmiştir. Ayrıca değişik sektörler için diğer kemotipler sonraki çalışmalar için seçilmiştir.