Seleksiyon ıslahı ile uçucu yağ ve sitral verimi yüksek reyhan (Ocimum basilicum L.) hatlarının geliştirilmesi, verim ve kalite özelliklerinin belirlenmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Tarla Bitkileri Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ERDİNÇ GÜNAY

Danışman: İsa TELCİ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, saf hat seleksiyon yöntemiyle koku ve aroma endüstrisinin en önemli bileşenlerinden biri olan sitral bakımından zengin ve uçucu yağ verimi yüksek reyhan (Ocimum basilicum L.) hatlarının geliştirilmesi amacıyla 2021 ve 2022 yıllarında yürütülmüştür. Çalışmanın ilk yılında açıkta tozlaşan reyhan popülasyonundan seçilen bitkilerden elde edilen A hatları döl sıralarında yetiştirilmiş ve tek hasat yapılmıştır. Yapılan seleksiyonlar sonucunda en yüksek sitral verimine sahip 10 bitki seçilmiş ve kendilenmiştir. Çalışmanın ikinci yılında ise seçilen bitkilerden elde edilen 10 B hattı, bunların ebeveynleri olan 9 A hattı ve 4 standart çeşit ile mikroverim denemesi yürütülmüştür. Tarımsal özellikler ve sitral oranları incelenerek en yüksek sitral verimine sahip hatlar belirlenmiştir. Uçucu yağlar su distilasyonuyla izole edilmiş ve sitral oranları GC-MS ile belirlenmiştir. İncelenen tüm özellikler için hatlar arasında oluşan farklar önemli (p<0.01) bulunmuştur. A ve B hatlarının toplam uçucu yağ verimleri ve toplam sitral verimleri sırasıyla, 7.97-10.42 L/da ve 4.99-8.03 L/da arasında değişim göstermiştir. Hatların uçucu yağ ve sitral verimleri bakımından standart çeşitlerden üstün oldukları tespit edilmiştir. Hatlarda en yüksek genetik ve fenotipik varyasyon katsayısı sitral veriminde kaydedilmiştir. Sitral verimi için geniş ve dar anlamda kalıtım derecesi %94.23 ve %67.94 oranında tahmin edilmiştir. En yüksek genetik ilerleme ise %33.39 oranında sitral veriminde kaydedilmiştir. Sonuçlara göre limonsu kokuya sahip reyhanlarda seleksiyon uygulamasının sitral verimine göre yapılmasının en uygun kıstas olduğu belirlenmiştir.