Farklı lokasyon ve kontrollü sera koşullarının Mentha arvensis L. ve Mentha piperita L. klon ve çeşitlerinin morfolojik, agronomik ve kimyasal özellikleri üzerine etkisi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Tarla Bitkileri Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SELMA DEVRİM

Danışman: İsa TELCİ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Çalışma, iki farklı lokasyonda (Isparta ve Salihli) ve kontrollü sera koşullarında Mentha arvensis ve Mentha piperita klon ve çeşitlerinin morfolojik, agronomik ve kimyasal özelliklerini belirlemek amacıyla yürütülmüştür. Çalışmada, tarla denemeleri 2021-2022 yıllarında yürütülmüştür. Sera çalışmaları kontrolü koşullarda tam otomasyonlu CO2 takviyeli serada yürütülmüştür. Arazi çalışmalarında 6 adet genotip (Piper-1, Yakima, Multimentha, Swiss, Black Mitcham ve Arven-1), sera çalışmasında ise Arven-1 klonu ile Swiss çeşidi kullanılmıştır. Çalışmada morfolojik ve tarımsal özellikler ile uçucu yağ oranı ve kompozisyonu araştırılmıştır. Uçucu yağlar distilasyon yöntemiyle elde edilmiş, uçucu yağ kompozisyonu GC-MS cihazıyla belirlenmiştir. Kontrollü sera çalışmasında fenolik bileşen değişimi de incelenmiştir. Araştırmada, Salihli lokasyonundaki verim değerleri Isparta lokasyonundan yüksek olmuştur. En yüksek yeşil herba ve kuru yaprak verimi Isparta'da sırasıyla 3400.2 kg/da ve 456.7 kg/da ile Swiss, Salihli'de ise 5530.5 kg/da ve 765.1 kg/da ile Yakima çeşidinden alınmıştır. Çalışma süresince en yüksek uçucu yağ oranı her iki lokasyonda da Arven-1 (Isparta %5.51, Salihli %6.33) klonunda belirlenmiştir. Arven-1 klonunun uçucu yağ ana bileşeni mentol, M. piperita genotiplerinin ise mentol ve menton olmuştur. Çalışmada en yüksek uçucu yağ ve mentol oranı Arven-1 klonundan, en yüksek menton oranı ise Multimentha çeşidinde tespit edilmiştir. Kontrollü koşullarda Arven-1 klonunda mentol oranı %82.45 ile 29/26°C sıcaklık ve 400 ppm CO2 uygulamasından elde edilmiştir. En yüksek rosmarinik asit miktarı Arven-1 klonunda 26/16°C'de (5.42 µg/mg), Swiss çeşidinde ise 29/26°C 1000 ppm (33.71 µg/mg) uygulamasından alınmıştır. Çalışma, mentol üretimi için Arven-1 klonunun ve Salihli ekolojisinin uygun olduğunu, iklim koşullarının bitki gelişimi ve uçucu yağ içeriği üzerinde önemli etkileri olduğunu göstermiştir.