Farklı azotlu gübre uygulamalarında cin mısırının (Zea mays everta Sturt) tane verimi ve azot kullanım etkinliği ile bazı tarımsal özelliklerde genotipik varyasyonun belirlenmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Tarla Bitkileri Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: KÜRŞAT BUÇAK

Danışman: İlknur AKGÜN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Çalışmada, farklı azotlu gübre çeşidi [(Nitropower 33 ve Novatec 32 (yavaş salınımlı gübre)] ve azot dozunun [0, 8, 12, 16, 20 kg/da N], cin mısırı çeşitlerinde (PC912, SH3077) bazı tarımsal özellikler, azot kullanım etkinliği ve kalıtım derecesi (H) üzerine etkisi belirlenmiştir. Araştırma, Isparta Uygulama Bilimler Üniversitesinde Ziraat Fakültesine ait deneme alanında 2021 ve 2022 yıllarında Tesadüf Bloklarında Bölünen Bölünmüş deneme desenine göre yürütülmüştür. İncelenen verim ve kalite özellikleri üzerine çeşit, gübre ve doz uygulamalarının etkisi yıllara göre değişiklik göstermiş olmakla birlikte, istatistiksel olarak önemli olduğu belirlenmiştir. Farklı gübre uygulamalarının tepe püskülü ve koçan püskülü çıkarma süresi, bitki boyu, ilk koçan yüksekliği, bitkide koçan sayısı ve tane verimi üzerine etkisinin istatistiksel olarak önemli olduğu ve yavaş salınımlı gübresi uygulamasının tane verimine olumlu etki yaptığı tespit edilmiştir. Azot dozu uygulamalarının etkisinin ise tüm karakterlerde istatistiksel olarak önemli olduğu tespit edilmiştir. Doz arttıkça tepe püskülü, koçan püskülü çıkarma süreleri ve nişasta oranı azalırken, bitki boyu, koçan uzunluğu, koçan çapı, koçanda dane sayısı, bin tane ağırlığı, bitkide koçan sayısı, patlama hacmi, patlayan tane oranı, tane verimi, tanede protein oranı yükselmiştir. Yine azot dozu arttıkça, toprak üstü aksamınca kaldırılan azot miktarı artarken, azot alım ve kullanım etkinliği azalmıştır. Azottan yararlanma etkinliği ise azot dozlarında değişkenlik göstermiştir. Geniş anlamlı kalıtım derecesi tane veriminde etkili olan, koçandaki sıra sayısı, bin tane ağırlığı ve bitkide koçan sayısında yüksek bulunmuştur. Sonuç olarak, Isparta koşullarında her iki cin mısırı çeşidinin de yetiştirilebileceği, yavaş salınımlı gübresi uygulamasının cin mısırı çeşitlerinde verim ve kalite özellikleri üzerinde önemli artış sağladığı belirlenmiştir.