Kızılçam (Pinus brutia Ten.) orijin ve döl denemelerinde parsel hatası üzerine araştırmalar

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Orman Mühendisliği Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ALPER AHMET ÖZBEY

Danışman: Nebi BİLİR

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada, Antalya-Nebiler mevkiinde kurulu 23 yaşlı Kızılçam döl denemesi ve Antalya-Korkuteli-Susuz mevkiinde kurulu 32 yaşlı Kızılçam orijin denemesinin değerlendirme aşamasında deneme alanlarındaki çevresel varyasyonu kontrol ederek genetik birimlerin seleksiyon etkinliğini ve bazı genetik parametrelerin tahmin doğruluğunu artırmak amaçlanmıştır. Bu kapsamda üç bloklu Susuz orijin denemesinde, her bir ağaca satır ve sütun numarası verilmiş, bunun yanı sıra alt bloklama yapılarak altı blok ve kenetlenmiş bloklu olarak değerlendirilmiştir. Dört bloklu Nebiler döl denemesinde ise her bir ağaca satır ve sütun numarası verilmiş, sırasıyla birer bloğun analizlerden çıkarılması, alt bloklama yapılarak sekiz, on iki blok ve kenetlenmiş bloklu olarak değerlendirilmiştir. Sonuçta; Nebiler döl denemesinde ağaç boyu karakteri için kenetlenmiş bloklu modelde, göğüs yüksekliği çapı için on iki bloklu modelde parsel hatası (blokxaile etkileşimi varyansı) ortadan kaldırılmış yani sıfıra düşürülmüştür. Hem boy hem çap karakterinde ıslah değerlerinin tahmin isabetlilikleri önemli düzeyde artmış, en iyi 30 ailenin seleksiyonu durumundaki tahmini genetik kazanç, standart değerlendirmeye göre yükselmiştir. Susuz orijin denemesinde ise hem boy hem de göğüs çapı bakımından kenetlenmiş bloklu model ile yapılan analizler sonucunda parsel hatası (blokxorijin etkileşimi varyansı) ortadan kaldırılmıştır. Kenetlenmiş bloklu modelde çap için yapılan çoklu karşılaştırma testi sonucunda en iyi gelişen gruba giren Kızılçam orijinlerinde, standart değerlendirmeye göre, yarı yarıya azalma olduğu gözlenmiştir.