Isparta ili'nde doğal yayılış gösteren dağ çayı (Sideritis spp.) taksonlarının bazı botanik özellikleri ve tarımsal performanslarının belirlenmesi

GÜLİZ TÜRKMENOĞLU

Isparta ili'nde doğal yayılış gösteren dağ çayı (Sideritis spp.) taksonlarının bazı botanik özellikleri ve tarımsal performanslarının belirlenmesi

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Orman Mühendisliği Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: GÜLİZ TÜRKMENOĞLU

Danışman: Hüseyin FAKİR

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu doktora tez çalışmasında Isparta İli'nde doğal yayılış gösteren Sideritis spp. taksonlarının bazı botanik özellikleri ve tarımsal performaslarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Isparta İli'nde gerçekleştirilen arazi çalışmalarında Sideritis perfoliata L., Sideritis hispita P.H.Davis, Sideritis libanotica Labill. subsp. linearis (Bentham) Bornm., Sideritis libanotica Labill. subsp. libanotica, Sideritis condensata Boiss. & Heldr. Apud Bentham, Sideritis cilicica Boiss. & Bal., Sideritis congesta P.H. Davis & Hub.Mor, Sideritis stricta & Heldr. Apud. Bentham, Sideritis leptoclada Hwarz & P.H. Davis, Sideritis syriaca subsp. nusairiensis Hub-Mor, Sideritis pisidica Boiss & Heldr. Apud Bentham, Sideritis phrygia Bornm, Sideritis dichotoma Huter, Sideritis erythrantha Boiss & Heldr. Apus Bentham var. erythrantha taksonlarının yayılış yaptığı tespit edilmiştir. Çalışmamızda SPME analizi ile sırasıyla doğal yetişme ortamı ve tarla ortamında; Sideritis condensata'nın β-pinen (%18.12-5.66), trans-kariofillen (%12.77-0.83) ve germakren-D (%10.59-0.67); Sideritis perfoliata'nın α-pinen (%51.72-43.36), β-pinen (%14.07-12.25) ve limonene (%10.96-14.09); Sideritis hispita'nın α-pinen (%22.86-13.74), β-pinen (%28.31-16.39) ve trans-kariofillen (%11.24-14.49); Sideritis libanotica subsp. linearis'in α-pinen (%25.29-9.29), β-pinen (%20.14-13.71) ve β-mirsene (%2.41-15.96); Sideritis libanotica subsp. libanotica'nın germakren-D (%16.01-29.24), trans-kariofillen (%18.29-21.20) ve β-pinen (%6.30-5.07); Sideritis stricta'nın germakren-D (%33.85-26.45), kariofillen (%30.82-23.84) ve β-elemene (%3.14-3.06); Sideritis leptoclada'nın trans-kariofillen (%19.76-15.81), α-pinen (%4.34-11.86) ve β-pinen (%3.67-10.76); Sideritis syriaca subsp. nusairiensis'in kariofillen (%27.08-22.49), germakren-D (%4.80-6.93) ve bicyclogermacrene (%6.78-4.68); Sideritis congesta'nın doğal ortamı β-pinen (%34.13), dl-limonen (%16.08), α-pinen (%15.25); tarla ortamı (E)-2-heptenal(%0.02), Z-3- heksenil 2-metilbütanoat (%0.02), benzoat (%0.02) bileşenleri, en yüksek oranda trans(β)-kariofillen (%25.03), β-bisabolen (%13.24), bisiklogermakren (%9.47) ana bileşenleri olarak belirlenmiştir. Uçucu bileşen verimi doğal ortamda, tarla ortamından daha yüksek olarak belirlenmiştir.