İklim değişikliğinin nehir akışları üzerine etkileri: İkizcetepeler baraj havzası örneği

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İnşaat Mühendisliği Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: AHMET İLKER

Danışman: Özlem TERZİ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

İklim değişikliği çeşitli sebeplerle meydana gelmekte ve dünyamızı birçok açıdan etkilemektedir. Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC) tarafından yayınlanan beşinci değerlendirme raporunda (AR5) dünyanın birçok bölgesinde gelecek dönemde iklim değişikliği sebebiyle başta sıcaklık olmak üzere meteorolojik parametrelerde önemli değişimler öngörülmektedir. Öngörülen değişimlerin özellikle hidrolojik çevrimin bileşenlerinden biri olan akarsu akışlarını önemli ölçüde etkileyebileceği düşünülmektedir. Çalışmada iklim değişikliği sebebiyle gelecek dönemlerde sıcaklık ve yağışta görülebilecek değişimler İkizcetepeler Baraj Havzası ölçeğinde belirlenerek, bu değişimlerden akarsu akışlarının ne ölçüde etkilenebileceğinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda, AR5'te yayınlanan RCP4.5 ve RCP8.5 senaryoları seçilerek, bu senaryoların altında bulunan 12 genel dolaşım modeli (GDM) çalıştırılmıştır. Kullanılan GDM'lerden her biri ile çalışma bölgesindeki sıcaklık ve yağıştaki değişimler saptanmıştır. Öngörülen değişimler istatistiksel ölçek indirgeme yöntemi ile istasyon ölçeğine indirgenmiş, böylece yerel iklim değişimine ulaşılmıştır. Çalışma bölgesinin yağış-akış ilişkisi için GR2M ve dinamik su bütçesi parametrik yağış-akış modelleri kullanılmıştır. Çalışma kapsamında kullanılan her bir iklim modellenin RCP4.5 ve RCP8.5 senaryoları altında öngörülen gelecek dönem sıcaklık ve yağış değerleri yağış-akış modellerinde kullanılarak akışlar türetilmiştir. Bu şekilde 12 GDM'nin her biri için iki senaryo altında gelecek dönem akışları elde edilmiştir. İklim modellerinin 2020-2050 dönemi sonuçlarına göre sıcaklıkların iyimser olarak 0.6 ºC, kötümser olarak 3.3 ºC artabileceği, yağışların iyimser olarak %23, kötümser olarak %41 azalabileceği, buna bağlı olarak akımların iyimser olarak %29, kötümser olarak %52 azalabileceği öngörülmüştür. Öngörülen değişimler doğrultusunda içme suyu sağlayan barajdan su temininde ciddi sorunlar yaşanabileceği düşünülmektedir. İlgili kurumlar tarafından gelecek dönemlerde su arzı sorunları yaşanmaması için kapsamlı çalışmalar yürütülmesinin gerekli olduğu düşünülmektedir.