Batı Akdeniz Bölgesinde Tarımsal Ormancılık Üretim Sistemleri II: Agrisilvikültürel Üretim Sistemi ve Özellikleri
ZİRAAT ORMAN VE SU ÜRÜNLERİNDE ARAŞTIRMA VE DEĞERLENDİRMELER - II, Koray Özrenk İlhami Tozlu, Editör, GECE KİTABEVİ, Ankara, ss.1-18, 2021
- Yayın Türü: Kitapta Bölüm / Mesleki Kitap
- Basım Tarihi: 2021
- Yayınevi: GECE KİTABEVİ
- Basıldığı Şehir: Ankara
- Sayfa Sayıları: ss.1-18
- Editörler: Koray Özrenk İlhami Tozlu, Editör
- Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Isparta’da İlinde iklimin, arazi yapısı ve koşullarına uygun olarak tarımsal üretimler yapılmaktadır. İl genelinde geleneksel tarımsal uğraşlar içinde tarımsal ormancılık çalışmaları da görülmektedir. Isparta İli bünyesindeki köylerde çok sayıda ağaç ve bitki türü tarımsal üretime katılmaktadır. Ev bahçelerinde en çok kavak türü dikilmiştir. Kavaklar rüzgâr perdesi ve sınır belirtme amaçlı tesis edilmiştir. Kavak ağaçlarından gölge, yakacak ve yapacak odun ihtiyaçları da karşılanmaktadır. Köylerin tarımsal üretim yapılan bahçelerinde Kavak (Populus L.), Populus canadensis, Söğüt (Salix alba L.), akasya (Acacia L.) ve İğde (Elaegnus angustifolia var. orientalis (L.) Ktze.) türleri dikilmiştir. Aksöğüt (Salix alba L. köy yollları boyunca yolunun her iki tarafında ve tarlaların sınırlarına tesis edilmiştir. Yalancı iğde türünden gölge amaçlı yararlanıldığı gibi zamanla ağaçlar budanarak dallarından da yararlanılmaktadır. Yalancı akasya (Robinia pseudoacacia L.) türü bahçelerde dekoratif amaçlı dikilmiştir. Ev bahçelerinde ve tarla sınırlarında belirtilen ağaç türlerinin yanında meyve ağaçları da dikilmektedir. Meyve ağaçlarından Elma, Kiraz, Ceviz, Muşmula ve İncir yetiştirilen ağaçlardandır. Meyve üretiminde bağcılığın da önemli yeri bulunmaktadır. Ev bahçelerinde ve tarım alanlarında ağaç türleriyle birlikte mevsimlik sebzeler yetiştirilmektedir. Yetiştirilebilen sebzeler; Bamya, Biber, Su Kabağı, Fasulye, Domates ve Mısır olmaktadır. Yetiştirilen meyve ve sebzeler daha çok hane halkı tarafından tüketilmektedir. Ancak bahçelerde yetiştirilen kızılcık türünün meyveleri civar pazarlarda da satılmaktadır. Isparta İlinde özellikle orman köyü niteliğinde olan köylerde ormanlık alanlar bulunmaktadır. Bu köyler ormanlık alanlarından Isparta Orman Bölge Müdürlüğü’nün izinleri çerçevesinde yararlanılmaktadır. Köylerde ağaç türlerinin mevsimlik sebzelerle birlikte yetiştirildiği ev bahçeleri bulunmaktadır. Yine tarımsal ormancılık sistemleri içinde bulunan rüzgâr perdesi tesisi ve sınır ağaçlandırmaları görülmektedir. Bu sistemlerde kullanılan ağaç türleri Meşe (Quercus L.), Kavak (Populus L.), Servi (Cupressus L.), Ceviz (Juglans regia L.), meyve ağaçları ve süpürge çalısı (Calluna vulgaris L.) olmaktadır. Alley üretim sistemine örnek olabilecek bir arazi kullanımında Ceviz (Juglans regia L.) fidanı dikilen araziler üzerinde ara ürün olarak Kavun ve Karpuz yetiştirilmektedir. Ayrıca köylerdeki bahçelerin ön kısmı mevsimlik sebze üretimine ayrılmıştır.Mevsimlik sebzelerden Mısır, Kabak, Biber, Bamya, Turp, Soğan türleri yetiştirilmektedir. Bu arazi kullanım modelinde meyve ağaçları da dikilmiştir. Uygulanan Alley Ürün Sistemi bilinçli olarak uygun aralık mesafelerde yapılan bir üretim sistemi değildir. Kuru tarımın yapıldığı alanlarda arazinin yapısına uyabilen ağaç türleri bulunmaktadır. Kuru tarım yapılan tarım alanları sınırında seyrek olarak Ardıç türü bulunmaktadır. İlin diğer kuru tarım yapılan alanlarında sınır ağacı olarak Badem türüne sıkça rastlanmaktadır. Gül yetiştiriciliği yapılan arazilerin sınır boylarında meyve ağaçları yanında Söğüt (Salix L.), Ardıç (Juniperus excelsa L.), İğde (Elaeagnus L.), Servi (Cupresus sempervirens var. pramidalis Nym.) türleri dikilmiştir. Alley ürün sisteminde gül üretilen sıraların yanında meyve açlarının yetiştirildiği sıraların bulunduğu arazi kullanım modelleri de bulunmaktadır. Isparta Eğridir ilçesi meyve özellikle elma üretiminde önemli gelişmeler kaydetmiş bir ilçedir. Üretici elma ağacı sıraları arasında domates yetiştirmektedir. Elma ağaçları belirli bir aralık mesafeye göre dikilmiştir. Bu arazi kullanım modeli “Alley Üretim Sistemine” güzel bir örnektir. Isparta Yöresinde meyve yetiştiriciliğinde en çok Elma, Kiraz, Şeftali, Erik ve Armut kullanılmaktadır. Yalvaç ve Senirkent İlçelerinde de yoğun olarak kayısı yetiştiriciliği yapılmaktadır. Yörede üzümsü meyve türleri çok az miktarda yetiştirilmektedir. Gül yetiştirilen alanların zamanla daralması nedeniyle bu alanlarda üzümsü meyvelerin yetiştirilmesi söz konusu olmuştur. Yöre için yetişme muhitine uygun ve ekonomik getirisi olan Frenk Üzümü, Ahududu ve Böğürtlen türleri yetiştirlmeye başlanmıştır. Diğer yandan Isparta İlinde Kozluca ve Kuyucak köylerinde tarımsal alanlarda lavanta yetiştirilmektedir. Lavanta (Lavandula angustifolia L.) yetiştirilen alanlarda gölge amaçlı ya da sınır teşkil amaçlı olarak badem ve meyve ağaçları dikilmiştir.
Burdur İlinde ekonomik değere sahip olan türlerin başında Ceviz, Kapari ve Kavak gelmektedir. İlin ilçelerinde iklim ve arazi özelliklerine bağlı olarak farklı birçok bitki türü görülebilmektedir. Bu türler şöyle sıralanabilir. Ilgın (Tamarix L.) türü yörede doğal olarak bulunmakta ve tarla ve bahçelerin sınırlarında çit bitkisi olarak kullanılmaktadır. Doğal olarak bulunan böğürtlen türünden meyvelerinin toplanması şeklinde veya çit bitki olarak yararlanılmaktadır. Münferit olarak Söğüt (Salix caprea L., Salix viminalis L., Salix alba L.) ve Fıstıkçamı (Pinus pinea L.), türlerine bahçelerde rastlanabilmektedir. Yörede görülen diğer türler Çiçekli Dişbudak (Fraxinus ornus L.) Yalancı Akasya (Robinia pseudoacacia L.), Dut (Morus alba L.), Kızılçam (Pinus brutia Ten.), Sedir (Cedrus libani A.Rich.), Doğu Çınarı (Platanus orientalis L.), Korunga, Kekik ve Kapari olmaktadır. Burdur İlinde hayvansal yem ihtiyacını karşılamak için Sivopastoral Üretim Sistemleri içinde Adi Yonca (Medicago sativa L.) yetiştirilmektedir.
Antalya ilinde Akdeniz iklimi altında Burdur ve Isparta İllerinde görünmeyen tarımsal bitkileri ve ağaç türlerini görmek mümkündür. Tarımsal üretimin en büyük bölümünü Korkuteli ve Elmalı ilçeleri sağlamaktadır. Antalya turunçgillerin üretiminde önemli bir yere sahiptir. Özellikle Antalya Merkez, Alanya ve Finike ilçeleri önemli merkezlerdir. Antalya muz üretiminde de önem arz etmektedir. Yetiştirilen tarla ürünlerinden, tahıllardan en fazla Buğday, Arpa, Yulaf, baklagillerden Nohut, endüstriyel bitki olarak Şeker Pancarı, Pamuk ve Susam gelmektedir. Akdeniz İklimine uygun aynı zamanda ekonomik getirisi olan, Antalya İli için ekonomik değeri olan türler; Zeytin (Olea europaea L.), Defne (Laurus nobilis L.), Keçiboynuzu (Ceratonia siliqua L.), Demir Ağacı (Casuarina equisetifolia L.), Akdut (Morus alba L.), Kıbrıs Akasyası (Acacia cyanophylla Lindl.), Yabani Mersin (Myrtus communis L.), Derici Sumağı (Rhus coriaria L.), Boyacı Sumağı (Rhus continus L.), Kırmızı Ahududu (Rubus idaeus L.), Frenk Üzümü (Ribes L.), Kapari (Capparis spinosa L., Capparis ovata Desf.), Mercan Köşk (Origanum L.), Meyan Kökü (Glycyrhiza glabra L.), Adi Oğulotu (Melissa officinalis L.), Adaçayı (Salvia L.), Sakız Ağacı (Pictacia lenticus L.), Kekik (Thymus spp.), lavanta (Lavandula L.), Biberiye (Rosmarinus officinalis L.) olmaktadır.